Gzip Nedir? Brotli ve Sıkıştırma Kontrolü
Yapay zeka destekli taslak; yayından önce baştan sona okunur ve iddialar birincil kaynaklara karşı kontrol edilir. İçerik üretim sürecimiz

Gzip, web sunucusunun HTML, CSS ve JavaScript gibi metin dosyalarını tarayıcıya göndermeden önce küçülttüğü, tarayıcının da aldığı anda açtığı bir sıkıştırma biçimidir. Ziyaretçi hiçbir şey fark etmez; sayfa aynı görünür, yalnız ağdan daha az bayt geçer. Bir sitede sıkıştırmanın açık olup olmadığı tek bir yanıt başlığına bakarak anlaşılır: sunucu dosyayı sıkıştırdıysa yanıtta Content-Encoding: gzip ya da Brotli için Content-Encoding: br satırı bulunur.
Gzip tek seçenek değil. Brotli ve Zstandard aynı işi farklı algoritmalarla yapar ve tarayıcı hangisini desteklediğini her istekte sunucuya bildirir. Bu yüzden "gzip açık mı" sorusunun doğru biçimi "bu sayfa hangi kodlamayla geliyor" sorusudur.
Gzip nedir? Kısa tanım
Gzip, adını UNIX'teki gzip programından alan bir dosya sıkıştırma biçimidir. MDN'nin Content-Encoding başlığı belgesi onu Lempel-Ziv kodlamasını (LZ77) 32 bitlik bir CRC denetimiyle kullanan biçim olarak tanımlıyor ve UNIX gzip programının özgün biçimi olduğunu yazıyor.
Web'de gzip'in işi, metin dosyalarındaki tekrarı bulup daha kısa bir gösterimle değiştirmektir. Bir HTML dosyası aynı etiketleri, aynı sınıf adlarını ve aynı kelimeleri yüzlerce kez tekrar eder; sıkıştırma algoritması bu tekrarı hatırlar ve ikinci, üçüncü geçişlerde yalnız "şu kadar önceki şu parçanın aynısı" bilgisini yazar. Tarayıcı dosyayı alınca bu bilgiyle orijinal metni yeniden kurar. Sıkıştırma kayıpsızdır: açılan dosya, sunucudaki dosyayla bayt bayt aynıdır.
Bu noktada iki kavramı ayırmak gerekir:
- Sıkıştırma (gzip, Brotli) dosyanın gönderim biçimini değiştirir, içeriğini değiştirmez.
- Küçültme (minification) dosyanın içindeki boşlukları, yorumları ve gereksiz karakterleri siler. İçerik değişir ama işlev değişmez.
web.dev'in metin sıkıştırma makalesi bu ikisinin birbirinin yerine geçmediğini, sıkıştırmanın küçültmenin üstüne eklenen bir iyileştirme olduğunu yazıyor. Yani küçültülmüş bir CSS dosyası da sıkıştırılmalı, sıkıştırılan dosya da önceden küçültülmüş olmalıdır.
Tarayıcı ile sunucu nasıl anlaşır? Accept-Encoding ve Content-Encoding
Sıkıştırma bir pazarlıkla başlar. Tarayıcı her istekte Accept-Encoding başlığıyla hangi biçimleri açabildiğini söyler; sunucu bunlardan birini seçer ve yanıtta Content-Encoding başlığıyla hangisini kullandığını bildirir. MDN belgesindeki örnek bu kadar kısa:
Accept-Encoding: gzip, deflate
Content-Encoding: gzip
Belgenin altını çizdiği iki ayrıntı, kontrol yaparken yanlış okumayı önler:
- Sunucu istenen biçimi kullanmak zorunda değildir. Belge, sunucunun istemcinin istediği yöntemleri kullanıp kullanmamasının sunucunun yapılandırmasına ve yeteneklerine bağlı olduğunu yazıyor. Tarayıcı
bristese de sunucugzipile ya da hiç sıkıştırmadan yanıt verebilir. - Content-Length sıkıştırılmış boyutu gösterir.
Content-Encodingbaşlığı varkenContent-Lengthgibi diğer bilgiler, aksi belirtilmedikçe orijinal dosyanın değil kodlanmış verinin boyutunu anlatır.
Ayrıca Content-Encoding ile Transfer-Encoding aynı şey değildir. Birincisi kaynağın kendisinin nasıl kodlandığını söyler; ikincisi HTTP mesajının ağda bir düğümden ötekine nasıl taşındığını.
Brotli, gzip ve Zstandard: hangisi ne?
MDN belgesi Content-Encoding için yedi değer sayıyor. Bir işletme sitesinin sahibini ilgilendirenler üçü:
| Değer | Algoritma | Tanımlandığı belge | Not |
|---|---|---|---|
gzip | LZ77 + 32 bit CRC | UNIX gzip biçimi | En eski ve en geniş destekli seçenek |
br | Brotli | RFC 7932 | web.dev "mümkün olan her yerde" gzip'e tercih edilmesini öneriyor |
zstd | Zstandard | RFC 8878 | Daha yeni; destek tarayıcıya ve sunucuya göre değişir |
Kalan dört değerden compress belgeye göre bugün pek az tarayıcıda kullanılıyor, deflate zlib yapısını kullanıyor, dcb ve dcz ise sözlükle sıkıştırılmış Brotli ve Zstandard biçimleri.
web.dev makalesi gzip ve Brotli için iki pratik bilgi veriyor. Birincisi, modern tarayıcıların hepsi iki biçimi de destekliyor ve bunu Accept-Encoding başlığında bildiriyor. İkincisi, iki algoritmanın da bir sıkıştırma düzeyi var: gzip için 1'den 9'a, Brotli için 0'dan 11'e. Yüksek düzey daha küçük dosya ama daha uzun sıkıştırma süresi demek. İstek anında sıkıştırılan dosyalarda makale aralığın ortasındaki ayarların hız ile oran arasında en iyi dengeyi verdiğini, önceden sıkıştırılıp saklanan dosyalarda ise en yüksek düzeyin kullanılabileceğini yazıyor.
Bir işletme sitesinde bu tercihi site sahibi değil, sunucu, barındırma paneli ya da önündeki CDN yapabilir. Site sahibinin işi seçim yapmaktan çok, bir seçim yapıldığını doğrulamaktır.
Hangi dosyalar sıkıştırılır, hangileri sıkıştırılmaz?
Sıkıştırma metin dosyalarında işe yarar. web.dev'e göre gzip ve Brotli en iyi sonucu CSS, JavaScript ve HTML gibi metin tabanlı varlıklarda verir. SVG de bir metin dosyasıdır ve aynı şekilde sıkıştırılır.
JPEG, PNG ve WebP gibi görsel biçimleri ise kendi sıkıştırmasını zaten taşır. MDN belgesi .zip ya da .jpeg gibi zaten sıkıştırılmış ortam türlerini yeniden sıkıştırmanın uygun olmadığını, dosya boyutunu artırabileceğini yazıyor; web.dev de bu algoritmaları kayıplı ya da kayıpsız sıkıştırma kullanan görsellere uygulamanın küçük ya da sıfır kazanç getirdiğini belirtiyor. Bir JPEG ya da WebP dosyasını gzip'lemek boşa işlemci harcamaktır.
Bu yüzden görsellerde boyut kazancı başka bir yerden gelir: doğru biçim seçimi ve doğru boyutta dışa aktarma. JPEG, PNG ve WebP arasındaki seçimde dosyayı küçülten şey biçimin kendisidir ve WebP görsel formatının sınırları da bu seçimin bir parçasıdır. Ekranın dışında kalan görsellerin hiç erken indirilmemesi ise görsellerde geç yükleme kararıdır. Sıkıştırma, bu iki işin yerine geçmez.
Çok küçük dosyalar da ayrı bir durumdur. web.dev makalesi sıkıştırılmamış dosya çok küçükse algoritmanın ek yükünün kazançtan büyük olabileceğini ve bazı sunucuların bu yüzden bir alt sınır tanımlamaya izin verdiğini yazıyor.
Sıkıştırma ne kadar küçültür?
web.dev makalesi bilinen birkaç JavaScript kitaplığında en yüksek sıkıştırma düzeyiyle elde edilen kazancı tablo olarak veriyor. Örnek olarak jQuery 3.7.1'in küçültülmemiş dosyası 302 KiB'tan Brotli ile 69 KiB'a, gzip ile 83 KiB'a iniyor. Makaledeki altı dosyada kazanç dosyaya ve algoritmaya göre yüzde 65 ile yüzde 86 arasında değişiyor ve her satırda Brotli gzip'ten daha küçük dosya üretiyor.
Bu rakamlar kitaplık dosyalarına ait. Bir sitenin kendi sayfasında ne olduğunu görmek için aynı ölçümü o sayfada yapmak gerekir. Bu sitenin ana sayfasını 11 Kasım 2026'da üç farklı Accept-Encoding değeriyle istedik ve indirilen bayt sayısını kaydettik:
| İstekteki Accept-Encoding | Yanıttaki Content-Encoding | İndirilen boyut |
|---|---|---|
identity (sıkıştırma yok) | yok | 134.540 bayt |
gzip | gzip | 19.929 bayt |
br | br | 18.179 bayt |
Aynı HTML sıkıştırılmadan gönderilseydi gzip'e göre yaklaşık 6,8 kat daha fazla bayt taşıyacaktı. Brotli ile gzip arasındaki fark bu sayfada yaklaşık 1,7 KB; web.dev tablosundaki sıralamayla aynı yönde ama küçük. Bu ölçüm tek bir sayfanın tek bir anına ait; başka bir sitenin HTML'i farklı oranlar verir.
Gzip açık mı? Komutla ve tarayıcıyla kontrol
Sıkıştırmanın açık olup olmadığını iki yoldan görebilirsiniz.
1. Komut satırından. Aşağıdaki komut yalnız yanıt başlıklarını getirir ve tarayıcı gibi Brotli ile gzip'i desteklediğini söyler:
curl -sI -H "Accept-Encoding: br, gzip" https://siteniz.com/
Windows PowerShell'de curl başka bir komutun takma adı olabileceği için komutu curl.exe diye yazmak gerekir. Bu sitenin ana sayfasında 11 Kasım 2026'da komutun döndürdüğü ilgili satırlar şunlardı:
HTTP/1.1 200 OK
Content-Type: text/html; charset=utf-8
cf-cache-status: DYNAMIC
Content-Encoding: br
Okuması basit: Content-Encoding: br satırı sunucunun Brotli kullandığını gösteriyor. Aynı komut Accept-Encoding: gzip ile çalıştırıldığında yanıt Content-Encoding: gzip, identity ile çalıştırıldığında ise Content-Encoding satırı hiç yoktu. Bu satır hiçbir durumda görünmüyorsa sunucu o adresi sıkıştırmadan gönderiyordur.
Ana sayfa tek başına yetmez; CSS ve JavaScript dosyaları ayrı adreslerden gelir. Aynı gün sitenin CSS dosyası da Content-Encoding: br ile, bir WebP blog görseli ise Content-Encoding satırı olmadan geldi. Bu beklenen tablodur: metin sıkıştırılmış, zaten sıkıştırılmış görsel olduğu gibi gönderilmiş.
İndirilen boyutu görmek için ikinci bir komut:
curl -s -H "Accept-Encoding: br" -o /dev/null -w "%{size_download}\n" https://siteniz.com/
Windows'ta /dev/null yerine NUL yazılır. Aynı komutu identity ile çalıştırıp iki sayıyı karşılaştırmak, sıkıştırmanın o sayfada ne kadar işe yaradığını gösterir.
2. Tarayıcının geliştirici araçlarından. web.dev makalesi en hızlı yolu Chrome DevTools'un Network panelinde gösteriyor: sayfa yüklendikten sonra panelin altında aktarılan boyut (sıkıştırılmış) ile kaynak boyutu (açılmış) yan yana görünür. Tek tek dosyalara tıklayınca yanıt başlıkları arasında content-encoding satırı da okunur.
Gzip nasıl açılır? Sunucu, panel ve CDN
Sıkıştırmanın nerede açılacağı sitenin hangi katmanlardan geçtiğine bağlıdır.
- Web sunucusu. web.dev makalesi web sunucusu yazılımlarının metin kaynaklarını sıkıştıran modülleri sıklıkla varsayılan olarak etkinleştirdiğini, ama sunucunun sıkıştırmayı sunacak şekilde yapılandırılmasının barındırma sağlayıcısının sorumluluğu olduğunu yazıyor. Paylaşımlı barındırmada bu ayar panelde bir anahtar olabilir ya da hiç site sahibine açık olmayabilir.
- İçerik yönetim sistemi. WordPress gibi sistemlerde önbellek eklentileri sıkıştırma ayarı da sunabilir. Ancak sunucu zaten sıkıştırıyorsa eklentideki ayar ya etkisizdir ya da çakışma yaratır. WordPress'te yavaşlığın asıl nedenini önbellek, eklenti ve sunucu katmanlarına ayırarak bulmak için WordPress yavaşlık teşhis sırası daha geniş bir yol veriyor.
- CDN. web.dev makalesi CDN'lerin uygun kaynakları otomatik olarak sıkıştırmayı sunduğunu yazıyor. Site bir CDN arkasındaysa ziyaretçiye giden yanıtın kodlamasını büyük ölçüde CDN belirler. Kaynak sunucu ile ziyaretçi arasında duran bu katmanın neyi önbelleğe alıp neyi almayacağı, CDN'in işletme sitesindeki yeri tartılırken verilen kararlardan biridir.
Ayarı değiştirdikten sonra yapılacak tek iş yukarıdaki komutu yeniden çalıştırmaktır. Paneldeki anahtarın "açık" görünmesi, yanıtta Content-Encoding satırının bulunduğu anlamına gelmez.
Cloudflare kullanan sitede sıkıştırma
Site Cloudflare arkasındaysa sıkıştırma iki ayrı bağlantıda olur. Cloudflare'in içerik sıkıştırma belgesi bunu ikiye ayırıyor: Cloudflare ile ziyaretçi arasında ve Cloudflare ile kaynak sunucu arasında.
Ziyaretçi tarafında belge şunları yazıyor:
- Cloudflare ziyaretçiye Gzip, Brotli ya da Zstandard ile sıkıştırılmış yanıt döndürebilir; hangisinin kullanılacağı ziyaretçinin
accept-encodingdeğerine, Cloudflare planına ve eşleşen sıkıştırma kurallarına bağlıdır. - Sıkıştırılan içerik türleri belgede tek tek listeleniyor:
text/html,text/css,application/javascript,application/json,image/svg+xmlve yazı tipi türleri bunların arasında. - Başarılı yanıtlarda yalnız 200, hata yanıtlarında yalnız 403 ve 404 durum kodu sıkıştırılır; diğer durum kodları sıkıştırılmaz.
- Gzip için en az 48 bayt, Brotli ve Zstandard için en az 50 baytlık yanıtlar sıkıştırılır.
- Belge varsayılan yöntemi plana göre sayıyor: Free planda Zstandard, Pro ve Business'ta Brotli, Enterprise'ta Gzip; ama gerçekte uygulanan yöntem tarayıcının ne istediğine de bağlı.
Kaynak sunucu tarafında belge, Cloudflare'in her planda kaynak sunucudan içeriği accept-encoding: br, gzip başlığıyla istediğini yazıyor. Kaynak sunucu Brotli ya da gzip ile yanıt verir ve bunu content-encoding başlığında belirtirse, ziyaretçinin tarayıcısı o yöntemi destekliyorsa ve yanıt içeriğini değiştiren bir özellik açık değilse aynı sıkıştırma korunur. Belge, Rocket Loader, Email Address Obfuscation, Automatic HTTPS Rewrites ve Polish gibi ayarların açık olduğu isteklerde yanıtın açılıp yeniden sıkıştırıldığını sayıyor.
Bir ayrıntı daha: kaynak sunucu bir yanıtın Cloudflare tarafından yeniden kodlanmasını istemiyorsa yanıta cache-control: no-transform başlığı eklenebilir. Belgeye göre bu başlık Content-Length değerinin de olduğu gibi geçmesini sağlar.
Kendi ölçümümüzde ilginç bir nokta çıktı: Accept-Encoding: zstd, br, gzip isteğine yanıt Content-Encoding: br ile geldi. Belge seçimin plana, kurallara ve tarayıcının isteğine birlikte bağlı olduğunu yazdığı için bu sonuçtan plan hakkında bir çıkarım yapmıyoruz; yalnız şunu gösteriyor: hangi kodlamanın kullanıldığı varsayılarak değil, istekle ölçülerek öğrenilir.
Sıkıştırma ve site hızı: hangi ölçüyü etkiler?
Sıkıştırma ağdan geçen bayt sayısını düşürür. Bunun hız ölçülerine yansıması ise hangi dosyanın sıkıştırıldığına bağlıdır.
web.dev makalesi Core Web Vitals açısından iki etkiyi ayırıyor. Birincisi HTML: küçültülmüş ve sıkıştırılmış HTML daha hızlı yüklenir, tarayıcının ön yükleme tarayıcısı sayfadaki alt kaynakları daha erken keşfeder ve bu Largest Contentful Paint'e (LCP) yarayabilir. İkincisi metin düğümleri: sayfadaki en büyük öğe bir metin bloğuysa ve web yazı tipi kullanılmıyorsa, CSS'in küçültülüp sıkıştırılması o metnin daha erken çizilmesini sağlayabilir. Makale bu etkilerin optimize edilen kaynağa ve ilgili ölçüye göre değiştiğini de not ediyor.
Bu ölçülerin ne anlama geldiğini ve sahadaki değerle laboratuvardaki değerin neden ayrıştığını LCP, INP ve CLS eşikleri üzerinden okumak gerekir. Hızın satışa etkisini ölçmek başka bir sıra izler ve site hızı ve satış ilişkisi önce hangi ölçüye bakılacağını sorar. Sıkıştırmanın açılması tek başına bir dönüşüm iddiası taşımaz.
Bir sınır da baştan yazılmalı: sıkıştırma kapalı bir sitede açmak belirgin bir bayt kazancı sağlar, ama zaten açık olan sıkıştırmanın düzeyini artırmak ya da gzip'ten Brotli'ye geçmek, yukarıdaki ölçümde görüldüğü gibi daha küçük bir fark yaratır. Hız sorunu yaşayan bir sitede ilk iş, sıkıştırmanın açık olup olmadığını doğrulamaktır; açıksa sorunu başka katmanda aramak gerekir.
Sıkıştırma kontrolünde beş hata
Aşağıdaki hatalar iki türe ayrılır: sıkıştırmanın açık sanıldığı ama olmadığı durumlar ve aynı işin iki katmanda yapıldığı durumlar.
- Yalnız ana sayfayı kontrol etmek. HTML sıkıştırılırken CSS ve JavaScript dosyaları farklı bir kuraldan geçip sıkıştırılmadan gelebilir. Kontrol en az bir HTML, bir CSS ve bir JavaScript adresinde yapılmalıdır.
- Görselleri sıkıştırma kuralına eklemek. MDN'nin uyarısı: zaten sıkıştırılmış biçimleri yeniden sıkıştırmak boyutu artırabilir. Sunucu ayarındaki tür listesi yalnız metin türlerini içermelidir.
- Çift katmanda sıkıştırma. Hem eklenti hem sunucu hem CDN aynı işi yapmaya çalıştığında yanıt bozulabilir ya da gereksiz yere açılıp yeniden sıkıştırılabilir. Hangi katmanın sıkıştırdığına karar verilip diğerleri kapatılmalıdır.
- Content-Length ile gerçek boyutu karıştırmak. Sıkıştırılmış yanıtta bu başlık kodlanmış boyutu gösterir; kaynak dosyanın boyutu değildir.
- Önbellekteki eski yanıtı ölçmek. CDN arkasında bir ayar değiştirildiğinde önbellekteki eski yanıt bir süre daha gelebilir. Kontrol önbellek temizlendikten sonra yapılmalıdır.
Sıkıştırma kontrol listesi
Bir sitenin sıkıştırma durumu aşağıdaki sırayla on dakikada çıkarılabilir:
- Ana sayfaya
Accept-Encoding: br, gzipile istek atın; yanıttaContent-Encodingsatırı var mı? - Aynı isteği bir CSS ve bir JavaScript dosyası için tekrarlayın.
- Bir JPEG ya da WebP görseli için tekrarlayın; görselde
Content-Encodingsatırı olmamalı. - Ana sayfayı
identityvebrile isteyip indirilen boyutları karşılaştırın. - Site bir CDN arkasındaysa sıkıştırmanın CDN'de mi kaynak sunucuda mı yapıldığını not edin.
- Sıkıştırma eklentisi, sunucu ayarı ve CDN ayarından yalnız birinin sorumlu olduğunu doğrulayın.
- Ayar değiştiyse önbelleği temizleyip birinci adımı yeniden çalıştırın.
WordPress üzerinde çalışan ve sayfa oluşturucu kullanan sitelerde bu listenin bir parçası sunucu gereksinimleriyle kesişir. Örneğin Elementor'un sistem gereksinimleri arasında PHP'nin Zlib eklentisi de var.
Bu kontroller yeni bir sitenin kurulumunda yayından önce yapılacak işlerdendir. Kurumsal web sitesi kurulumunda "Hız ve teknik altyapı" kalemi görsel biçimlerini, yazı tipi yüklemesini, betik boyutunu ve önbellek başlıklarını sayıyor; sıkıştırma o kalemde adıyla geçmediği için teslim listesine ayrıca yazdırılması istenebilir.
Sıkıştırmayı belirleyen ayar sitenin kodunda değil, barındırma panelinde ya da CDN hesabında durur. Bu yüzden kontrolün sonucu bir ekran görüntüsü ya da panel ayarı değil, yanıt başlığının kendisidir: Content-Encoding satırı ya vardır ya yoktur.
Sıkça Sorulan Sorular
Gzip nedir?
Gzip, web sunucusunun HTML, CSS ve JavaScript gibi metin dosyalarını göndermeden önce küçülttüğü, tarayıcının da aldığı anda açtığı kayıpsız bir sıkıştırma biçimidir. Lempel-Ziv (LZ77) kodlamasını kullanır ve adını UNIX'teki gzip programından alır. Tarayıcı desteklediği biçimleri Accept-Encoding başlığıyla bildirir, sunucu gzip kullandıysa yanıtta Content-Encoding: gzip satırı bulunur.
Gzip mi Brotli mi kullanılmalı?
web.dev'in metin sıkıştırma makalesi mümkün olan her yerde Brotli'nin gzip'e tercih edilmesini öneriyor; makaledeki altı JavaScript dosyasının hepsinde Brotli daha küçük dosya üretiyor. Modern tarayıcılar iki biçimi de destekliyor. Brotli'yi desteklemeyen bir istemci için gzip yedek olarak açık kalmalıdır; sunucu, tarayıcının Accept-Encoding başlığındaki listeye göre hangisini kullanacağını seçer.
Sitemde gzip açık mı, nasıl anlarım?
Komut satırında curl -sI -H "Accept-Encoding: br, gzip" ile sitenizin adresine istek atın ve yanıt başlıklarında Content-Encoding satırını arayın; br ya da gzip yazıyorsa sıkıştırma açıktır, satır yoksa sayfa sıkıştırılmadan geliyordur. Aynı bilgi Chrome DevTools'un Network panelinde, dosyaya tıklayınca yanıt başlıkları arasında da görünür. Kontrol HTML, CSS ve JavaScript dosyalarında ayrı ayrı yapılmalıdır.
Görselleri de gzip ile sıkıştırmak gerekir mi?
Gerekmez. JPEG, PNG ve WebP gibi görsel biçimleri zaten kendi sıkıştırmasını kullanır; MDN bu tür dosyaları yeniden sıkıştırmanın uygun olmadığını ve boyutu artırabileceğini yazıyor. Görsellerde boyut kazancı doğru biçim seçimi ve doğru ölçüde dışa aktarma ile sağlanır. SVG ise metin tabanlı bir biçim olduğu için gzip ya da Brotli ile sıkıştırılabilir.
Cloudflare gzip sıkıştırmasını kendisi yapar mı?
Cloudflare'in içerik sıkıştırma belgesine göre Cloudflare ziyaretçiye Gzip, Brotli ya da Zstandard ile sıkıştırılmış yanıt döndürebilir; hangisinin kullanılacağı ziyaretçinin accept-encoding değerine, plana ve sıkıştırma kurallarına bağlıdır. Belge, yalnız 200 durum kodlu başarılı yanıtların ve 403 ile 404 hata yanıtlarının, ayrıca belirli bir alt boyutun üstündeki yanıtların sıkıştırıldığını yazıyor. Hangi kodlamanın kullanıldığı yanıt başlığı ölçülerek doğrulanmalıdır.