Web Sitesi Yıllık Maliyeti: Gider Kalemleri ve Takvim

Bir web sitesinin yıllık maliyeti, kurulum bedelinden ayrı ve her yıl tekrar eden kalemlerin toplamıdır: alan adı yenilemesi, hosting, varsa ücretli SSL sertifikası, kurumsal e-posta, tema ve eklenti lisansları, bakım ve içerik güncellemesi. Bu kalemlerin bir kısmı ilk yıl indirimli satılır ve ikinci yılda farklı bir fiyatla yenilenir; bir kısmı ise kimsenin takvimine yazılmadığı için ancak site kapandığında fark edilir. Tutarı doğru hesaplamanın yolu, önce kalemleri ayırmak, sonra her birinin yenileme fiyatını, faturalanma sıklığını ve kimin adına kayıtlı olduğunu tek bir tabloda toplamaktır.

Tablonun ilk iki satırı her site için zorunludur; diğerleri sitenin nasıl kurulduğuna bağlıdır. Kendi sitenizin yıllık gider listesi bu tablodaki satırlardan hangilerinin size ait olduğunu işaretleyerek başlar.

Kurulum bedeli ile yıllık gider neden ayrı hesaplanmalı?

Web sitesi için alınan bir teklif tasarımı, sayfa sayısını ve geliştirme işini fiyatlar. Bu, bir kez ödenen proje bedelidir. Site yayına girdiği günden itibaren ise başka bir saat işlemeye başlar: adres, sunucu ve lisanslar her yıl yenilenmek ister.

İki bedeli ayrı tutmanın üç pratik nedeni vardır:

• Karşılaştırma doğru yapılır. Bir teklifte alan adı ve hosting ilk yıl "dahil" görünürken diğerinde ayrı yazılmışsa, iki teklifin farkı aslında ilk yılın dışında kalır. İkinci yıldan itibaren iki seçeneğin maliyeti aynı olabilir ya da tam tersine dönebilir.
• Sahiplik görünür olur. Yenilemeyi kim ödüyorsa, kayıt da onun hesabında durabilir. Yıllık giderleri ayrı bir listeye yazmak, hangi hesabın kimin adına açıldığını da sormaya zorlar.
• Bütçe sürprizi azalır. Kurulumda bir kez ödenen tutar unutulur; yenileme faturası ise her yıl gelir ve takvime yazılmadıysa hazırlıksız yakalar.

Kurulum tarafının sayfa ya da ürün sayısına göre hangi kademeye düştüğünü görmek için web sitesi maliyet hesaplayıcı kademe aralıklarını verir; bu yazının konusu ise kurulumdan sonraki yıllar.

Alan adı: ilk yıl fiyatı ve yenileme fiyatı

Alan adı, sitenin ve kurumsal e-postanın adresidir. Süresi dolarsa ikisi birden durur. Kayıt kuruluşları (registrar) ilk kayıtta kampanyalı fiyat sunabilir; yenileme ise kendi tarifesinden yapılır. ICANN'in alan adı sahiplerine yönelik sıkça sorulan sorular sayfası da süresi dolmuş alan adları dahil yenileme seçeneklerinin ve ücretlerinin kayıt kuruluşuna göre değiştiğini ve bu yüzden kayıt kuruluşunun hizmet koşullarının dikkatle okunması gerektiğini yazıyor.

Alan adı satırında dört soru sorulur:

1. Uzantı ne? .com gibi genel uzantılar ile .com.tr gibi ülke uzantıları farklı kurallara ve farklı fiyat tarifelerine bağlıdır.
2. Kaç yıllık kayıtlı? Genel uzantılı (.com gibi) bir alan adı bir ila on yıl arasında kaydedilebilir; .tr uzantılarında süre seçenekleri kayıt kuruluşuna göre ayrıca kontrol edilir. Uzun dönem tek seferde ödenirse yıllık yenileme işi azalır.
3. Otomatik yenileme açık mı? ICANN aynı sayfada kayıt kuruluşlarının büyük kısmının otomatik yenileme seçeneği sunduğunu, bu seçenek kullanılıyorsa ödeme bilgisinin güncel tutulması gerektiğini belirtiyor. Süresi geçmiş bir banka kartı, otomatik yenilemeyi sessizce durdurur.
4. Hatırlatma kime gidiyor? Genel uzantılı alan adlarında ICANN politikası kayıt kuruluşlarının süre bitiminden yaklaşık bir ay ve bir hafta önce olmak üzere en az iki hatırlatma göndermesini istiyor. Hatırlatma, siteyi yıllar önce kuran kişinin adresine gidiyorsa bu güvenlik ağı işlemez.

.tr uzantılı alan adlarında kurallar İnternet Alan Adları Yönetmeliği'ne bağlıdır. 20 Nisan 2021 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan değişiklikle yönetmeliğe, yenileme sonrası tahsis süresinin beş yılı aşamayacağı hükmü yazıldı; aynı değişiklik alan adından feragat edilmesi halinde ücretin iade edilmeyeceğini de düzenliyor. Bu, .com.tr adresinin de dönemsel olarak yenilenen bir kalem olduğu anlamına gelir.

Alan adının süresi geçerse ne olur?

Süre dolduğunda alan adı hemen başkasına geçmez, ama site ve e-posta durabilir ve geri almanın maliyeti normal yenilemeden farklı olabilir. Genel uzantılar için ICANN'in Süresi Dolmuş Kayıt Kurtarma Politikası, sponsorlu uzantılar dışındaki kayıt operatörlerinin silinen bir kayıt için 30 günlük bir kurtarma süresi sunmasını zorunlu tutuyor; bu süre içinde silinen kayıt, sahibinin talebiyle ve silen kayıt kuruluşu aracılığıyla geri getirilebilir.

Bu sürenin varlığı rahatlatıcı görünse de iki noktası vardır. Birincisi, kurtarma ücreti kayıt kuruluşunun tarifesine bağlıdır ve normal yenilemeden ayrı yazılabilir. İkincisi, o günlerde site ve e-posta çalışmıyor olabilir; müşteri formu, teklif yazışması ve sipariş bildirimi kaybolabilir. .tr uzantıları bu ICANN politikasına bağlı değildir; süre sonrası işleyişi kayıt kuruluşunuzdan ve TRABİS üzerinden ayrıca öğrenmek gerekir.

Pratik kural basittir: alan adının bitiş tarihi, işletmenin takviminde bir ay önceden uyarı verecek biçimde yazılı olmalıdır.

Hosting: paket türü, ilk dönem ve yenileme

Hosting, sitenin dosyalarının ve veritabanının durduğu sunucu hizmetidir. Yıllık maliyetin en geniş aralığı bu kalemdedir, çünkü paket türü sitenin ihtiyacına göre çok değişir.

Hosting teklifini okurken üç satıra özellikle bakılır. Birincisi ilk dönem ile yenileme farkı: çok yıllık peşin alımda gösterilen aylık tutar, dönem bitince geçerli olmaz. İkincisi pakete dahil olanlar: yedekleme, e-posta kutusu, SSL ve teknik destek pakete dahil mi, ayrı mı? Üçüncüsü para birimi: fiyatı döviz cinsinden ya da dövize bağlı yazan sağlayıcılarda yenileme tutarı kurla birlikte değişir.

Paket büyütmek ya da sağlayıcı değiştirmek gerekirse bu da bir yıllık gider kararıdır; sağlayıcı değiştirirken adreslerin ve arama görünürlüğünün korunması hosting taşımada SEO ve erişim adımlarıyla planlanır.

SSL sertifikası: ücretsiz seçenek ve ne zaman ücretli

SSL (daha doğru adıyla TLS) sertifikası, sitenin HTTPS ile açılmasını sağlar. Tarayıcılar HTTPS olmayan sayfalarda form alanları için uyarı gösterebilir; bu yüzden sertifika her site için gereklidir, ama her site için ücretli değildir.

Let's Encrypt'in sıkça sorulan sorular sayfasına göre kuruluş sertifikaları için ücret almıyor, varsayılan sertifikaların geçerlilik süresi 90 gün ve sunulan tür alan adı doğrulamalı (DV) sertifika. Aynı sayfa, hosting firması gibi bazı aracıların bu sertifikaları sağlarken idari ve yönetim maliyetlerini yansıtan küçük bir ücret alabildiğini de not ediyor.

Bu bilgiden iki sonuç çıkar:

• Kurumsal bir tanıtım sitesi ya da küçük bir hizmet sitesi için ücretsiz DV sertifika teknik olarak yeterlidir; hosting paketiniz bunu otomatik kurup yeniliyorsa bu satırın yıllık gideri sıfır olabilir.
• 90 günlük süre otomatik yenilemeye dayanır. Yenileme bir nedenle başarısız olursa ziyaretçi sertifika uyarısı görür. Sertifikanın bitiş tarihini dışarıdan izlemek, bakımın bir kalemidir.

Ücretli kurumsal doğrulamalı (OV) ya da genişletilmiş doğrulamalı (EV) sertifika ise kurumsal kimliğin sertifikada doğrulanmasını isteyen durumlarda düşünülür; kurumsal bir tanıtım sitesi için zorunlu bir kalem değildir.

Kurumsal e-posta: hosting içinde mi, ayrı servis mi?

E-posta kutuları iki yoldan gelir. Birincisi hosting paketinin içindeki e-posta hizmetidir; ayrı ücret gerektirmeyebilir ama kutu sayısı, depolama ve spam filtresi paketin sınırlarıyla gelir. İkincisi ayrı bir e-posta servisidir; kullanıcı başına aylık ücretlendirilebilir ve takvim, ortak dosya gibi araçlarla birlikte gelir.

Yıllık hesapta e-posta satırı kullanıcı sayısıyla büyür. Beş kişilik bir ekip için kutu başına küçük görünen bir aylık ücret, on iki ay ve beş kişiyle çarpıldığında hosting faturasını geçebilir. Hesap şu formülle yapılır: kutu başına aylık ücret × kutu sayısı × 12. Ayrıca e-postanın alan adına bağlı olduğu unutulmamalıdır; alan adı yenilenmezse e-posta servisinin ücreti ödenmiş olsa bile posta gelmez.

Lisanslar ve abonelikler: gözden kaçan satır

Sitenin içindeki ücretli bileşenler, yıllık gider listesinde kolayca unutulabilen bir satırdır, çünkü kurulumda bir kez satın alınmış gibi görünürler. Oysa ücretli tema ve eklentiler "bir yıl güncelleme ve destek" lisansıyla satılabilir; yıl dolduğunda bileşen çalışmaya devam eder ama güncelleme almayı bırakabilir.

Bu satıra yazılacak bileşenler:

• Ücretli tema ve sayfa oluşturucu lisansları.
• Form, yedekleme, güvenlik, önbellek, çok dil ya da SEO için ücretli eklentiler.
• Harita, rezervasyon, canlı sohbet, yorum gösterimi gibi dış servisler.
• Ücretli yazı tipleri ve görsel arşiv abonelikleri.
• Hazır site kurucularında (site builder) platform aboneliğinin kendisi.

Güncelleme hakkı biten bir eklentinin riski, yalnız yeni özelliklerin gelmemesi değildir; güvenlik düzeltmeleri de gelmez. Güncelleme ertelemesinin sitede nasıl birikim yarattığı WordPress güncellemesi yapılmazsa olacaklarla aynı mantığa bağlıdır. Hazır site kurucusu kullanıyorsanız, aboneliği bırakmanın siteyi de kapatıp kapatmadığı ayrı bir soru olarak not edilmelidir.

Bakım: kendiniz yaparsanız da bir maliyeti vardır

Bakım; güncellemeleri test ederek almak, yedeği denemek, güvenlik bulgularını izlemek, formu ve alan adı ile sertifika tarihlerini kontrol etmektir. Bu işi dışarıya vermemek, maliyetin sıfır olduğu anlamına gelmez; maliyet ekip içinde birinin zamanına dönüşür.

İçeride yapılacaksa hesabı şöyle kurmak dürüst olur: aylık harcanan saat × o kişinin saatlik maliyeti × 12, artı bir sorun çıktığında harcanacak plansız günlerin payı. Dışarıya verilecekse hangi işin ayda kaç kez yapılacağı yazılı olmalıdır; web sitesi bakım hizmeti için yayımlanmış bir liste fiyatı yok, teklif sitenin sistemine, eklenti sayısına, yedek sıklığına ve form sayısına göre veriliyor.

Teklif ve faturada nelere bakılmalı?

Yıllık gider listesini doğru kurmak için teklif ve faturalarda şu satırlar aranır:

1. KDV ibaresi. Tutar KDV hariç mi, dahil mi? İki teklif farklı biçimde yazılmışsa aynı tabana çekilmeden karşılaştırılmaz.
2. Yenileme tutarı. İlk dönem fiyatının yanında ikinci dönemin tarifesi yazıyor mu?
3. Faturalanma sıklığı. Aylık mı, yıllık mı, çok yıllık peşin mi? Peşin ödemenin iade koşulu ne?
4. Para birimi. Türk lirası mı, döviz mi, dövize bağlı Türk lirası mı?
5. Kimin adına kayıt. Alan adı, hosting hesabı ve lisanslar işletmenin adına mı açılıyor, yoksa ajansın ya da kuran kişinin hesabında mı duruyor?
6. Dahil olmayanlar. Teklif, yenilemelerden hangilerini kapsamadığını açıkça yazıyor mu?

Beşinci madde para kadar önemlidir: yenileme faturası başkasının adına kesiliyorsa, ilişki bittiğinde adresin ve sunucunun devri ayrı bir iş olur. Hangi hesabın kimde olduğunu tek tek kontrol etmek için dijital varlıkların mülkiyeti kontrol listesi kullanılabilir.

Yıllık maliyeti hesaplamak: değişkenli bir şablon

Rakamlar sağlayıcıya, uzantıya, kullanıcı sayısına ve kura göre değiştiği için burada bir tutar yazmıyoruz; tarihsiz bir rakam, okunduğu gün yanlış olabilir. Onun yerine her sitenin kendi faturalarıyla doldurabileceği bir şablon:

Şablon iki şeyi görünür kılar: B satırında ilk dönem fiyatı yerine yenileme tarifesini kullanmanın farkını ve G satırında bakımın "ücretsiz" sanılan maliyetini. Toplamı on ikiye bölmek, sitenin aylık işletme maliyetini verir.

Bu hesap, sitenin değiştirilip değiştirilmemesi kararına da girdi sağlar. Yıllık gider eski bir altyapının lisans ve bakım yüküyle büyüyorsa, yenileme zamanı testleri ile birlikte okunduğunda yeni bir kurulumun mu, mevcut sitenin sadeleştirilmesinin mi daha makul olduğu görülür.

Gideri yıllık takvime koymak

Yıllık maliyetin tutarını bilmek işin yarısıdır; diğer yarısı, her kalemin hangi ay yenileneceğini ve kimin takip edeceğini yazmaktır. Yenileme tarihi kimsenin takviminde değilse, kesinti de habersiz gelir.

Takvimin son sütunu, tablonun en önemli sütunudur. İşletmeden bir kişinin adı yazılı değilse, uyarı e-postası kimseye ulaşmayabilir. Takvim yılda bir kez, tercihen bütçe dönemi başında gözden geçirilir: kullanılmayan lisans kapatılır, kullanıcı sayısı güncellenir, hosting paketi ihtiyaca göre büyütülür ya da küçültülür.

Kurulum tarafını şeffaf görmek isteyenler için kurumsal web sitesi fiyatları sayfası iki kademeyi, her kademeye dahil yedi kalemi ve KDV durumunu yayımlıyor; alan adı ve hosting orada da kurulum bedelinden ayrı faturalanan kalemler olarak yazılı ve kayıtlar işletmenin adına açılıyor. Yayından sonraki ilk ay indeksleme, hata veren adresler ve form gönderimleri izleniyor; ikinci yıldan itibaren tekrar eden giderleri yukarıdaki takvimle siz yönetiyorsunuz.

Sıkça Sorulan Sorular

Bir web sitesinin yıllık maliyeti hangi kalemlerden oluşur?

Her yıl tekrar eden kalemler alan adı yenilemesi, hosting, varsa ücretli SSL sertifikası, kurumsal e-posta, ücretli tema ve eklenti lisansları, harita veya form gibi üçüncü taraf servisler, bakım ve içerik güncellemesidir. Alan adı ve hosting her site için zorunludur; diğerleri sitenin nasıl kurulduğuna bağlıdır. Kurulum bedeli bir kez ödenen proje tutarıdır ve yıllık maliyete dahil edilmez, ayrı hesaplanır.

Alan adı yenileme ücreti neden ilk yıl ödediğimden farklı?

Kayıt kuruluşları ilk kayıtta kampanyalı fiyat sunabilir, yenileme ise kendi tarifesinden yapılır. ICANN, süresi dolmuş alan adları dahil yenileme seçeneklerinin ve ücretlerinin kayıt kuruluşuna göre değiştiğini ve bu yüzden kayıt kuruluşunun hizmet koşullarının okunması gerektiğini belirtiyor. Yıllık bütçe yaparken ilk yıl fiyatı değil yenileme tarifesi esas alınmalı, otomatik yenileme açıksa kayıtlı ödeme bilgisinin güncel olduğu kontrol edilmelidir.

SSL sertifikası için her yıl ödeme yapmak gerekir mi?

Her site için gerekmez. Let's Encrypt alan adı doğrulamalı sertifikaları ücretsiz veriyor ve varsayılan geçerlilik süresi 90 gün; hosting paneliniz sertifikayı otomatik kurup yeniliyorsa bu kalemin yıllık gideri sıfır olabilir. Bazı hosting firmaları bu hizmet için küçük bir yönetim ücreti alabilir. Kurumsal kimliğin sertifikada doğrulanması gereken durumlarda ücretli OV veya EV sertifika düşünülür; tanıtım amaçlı kurumsal bir site için zorunlu değildir.

Web sitesi bakımını kendim yaparsam yıllık maliyet sıfır olur mu?

Olmaz; maliyet faturadan ekip içindeki birinin zamanına taşınır. Güncellemeleri test etmek, yedeği denemek, formu kontrol etmek ve alan adı ile sertifika tarihlerini izlemek düzenli zaman ister. Dürüst hesap, aylık harcanan saatin o kişinin saatlik maliyetiyle ve on ikiyle çarpılması, buna bir sorun çıktığında harcanacak plansız zamanın eklenmesidir. Teknik bilgi ve ayrılmış zaman yoksa, plansız saatler dış bakım bedelinden daha pahalıya gelebilir.

Alan adının süresi dolarsa site hemen kapanır mı?

Süre dolduktan sonra site ve kurumsal e-posta çalışmayı bırakabilir, ama alan adı hemen başkasına geçmez. Genel uzantılarda ICANN politikası, silinen bir kaydın 30 gün boyunca kayıt kuruluşu aracılığıyla geri getirilebilmesini zorunlu tutuyor; bu dönemdeki kurtarma ücreti kayıt kuruluşunun tarifesine bağlıdır. .tr uzantıları bu politikaya bağlı değildir ve kendi yönetmeliğine tabidir. En güvenli yol, bitiş tarihini bir ay önceden uyaracak biçimde takvime yazmak ve otomatik yenilemeyi güncel bir ödeme yöntemiyle açık tutmaktır.